NHỚ KIM SƠN

Đêm nay không ngủ được cảm giác thấy nhớ nhà quá thức dậy bật laptop đọc blog thấy có bạn bình luận blog của mình nói đến nghề chiếu cói ở quê bất chợt thấy cần phải viết về nó.

Mùa Cói - Ảnh: Vũ Đức Phương. Nguồn: ninhbinhtourim.com.vn

Chẳng biết từ bao giờ chiếc chiếu đã gắn bó với đời sống hằng ngày của người Việt. Làng Hới (Hưng Hà - Thái Bình) nổi tiếng với nghề dệt chiếu cho rằng Trạng nguyên Phạm Đôn Lễ thế kỷ 15 là tổ nghề của làng. Nhưng tôi đồ rằng chiếc chiếu và nghề làm chiếu của người Việt đã có mặt rất lâu rồi từ thời của Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ đã phổ biến đến nỗi có cô bán chiếu đất Thăng Long Nguyễn Thị Lộ đã làm quan lớn Hành khiển Nguyễn Trãi phải xiêu lòng với những câu thơ đối đáp:

Nàng ở nơi đâu đi bán chiếu
Phải chăng chiếu bán hết hay còn
Xuân canh chừng độ bao nhiêu tuổi
Đã có chồng chưa được mấy con ?

- Thiếp  ở Tây Hồ bán chiếu gon
Hỏi chi chiếu bán hết hay còn ?
Xuân canh chừng độ trăng tròn lẻ
Chồng còn chưa có hỏi chi con !

          Hay đã đi vào ca dao thấm đượm chất trữ tình:

"Dù cho nệm gỗ chăn bông .
Đâu bằng tấm chiếu tỏ lòng em trao."

          Hay câu hát của anh bán chiếu đất Cà Mau tận cùng đất nước: Ghe Chiếu Cà Mau còn cắm sào trên dòng kinh ngã bảy....

          Nghề dệt Chiếu đã theo chân người Việt đi khắp mọi miền đất nước theo bước chân mở nước các thời đại để đến hôm nay có chiếu Nga Sơn chiếu Làng Hới Thái Bình Chiếu Quảng Nam Bình Định Cà Mau. Cuộc sống người Việt gắn liền với chiếc chiếu từ bao đời nay sinh ra trên manh chiếu loan phòng ngày cưới phải chọn người trải cặp chiếu hoa người chết nghèo cũng bó thân trong manh chiếu. Chiếu cói mang đến cho người ta sự ấm áp những đêm đông mát lưng những trưa hè thoảng mùi hương đồng nội.

          Lan man vậy để thấy rằng cái nghề dệt chiếu bên cạnh là một kế mưu sinh đắp đổi cuộc sống qua ngày còn là một văn hóa nữa. Và cũng thấy chiếu cói ở Kim Sơn có lẽ đã theo chân những nghĩa quân nông dân nghèo khổ phiêu bạt đến đất này những ngày đầu khai hoang lập ấp trên mảnh đất sa bồi hoang vắng.

          Chiếu cói được làm từ những nguyên liệu rất đơn giản: cói và đay. Vùng đất Kim Sơn quê tôi đồng chua nước mặn ban đầu chỉ có cây cói sống được. Ở vùng đất bàn chân người nông dân luôn lấm bùn phù sa sông Càn sông Đáy này nơi mỗi năm lấn ra biển vài chục mét cây cói sao mà xanh tốt thế. Đất lấn biển Sú - vẹt lấn đất mặn cói lấn Sú - Vẹt lúa lấn cói đã trở thành cách canh tác bao đời nay. Nhưng có được sợi cói óng chuốt mà dệt nên tấm chiếu không biết bao nhiêu giọt mồ hôi và máu đã đổ xuống. Ông ngoại tôi mất một ngón tay từ hồi thanh niên khi chẻ cói.


Trên đồng cói - Ảnh: Vũ Đức Phương. Nguồn: baoninhbinh.org.vn
Có cói rồi phải có đay. Cái loại cây gây nên nạn chết đói năm 1945 này làm xương liên kết cho tấm chiếu. Tôi đã bao lần chặt đay tuốt đay đến chảy cả máu tay bàn tay cứa ngang cứa dọc ngay từ năm 13 - 14 tuổi đầu. Tôi nhớ hình ảnh các bà các cô các mẹ ngồi trò chuyện trong khi cạo đay dưới nắng thu vàng óng. Rồi phơi rồi xé rồi se sợi. Bà ngoại tôi bây giờ vẫn se sợi đay hằng ngày bằng đôi bàn tay già nua đến phiên chợ mang bán chỉ để mua quà cho đàn cháu ngóng ở nhà.

          Cái thằng tôi như mẹ tôi vẫn nói đẻ ra trên giàn dệt chiếu lớn lên với sợi cói sợi đay mùa thị chín xé cói mà đan chiếc giỏ xinh xinh đựng thị treo lên trốc màn giường ngủ cho thơm khắp nhà. Đêm đêm tôi học bài trong khi cha mẹ tôi vẫn còn dệt chiếu dưới ánh đèn dầu tỏa ra tù mù từ chiếc đèn chai - một loại đèn do dân quê tôi sáng chế từ lọ mực cửu long và chiếc vỏ chai thủy tinh cái thứ mà tôi chưa từng thấy ở đâu. Tôi biết dệt chiếu từ nhỏ đến thành thạo lúc tôi nhận giấy báo trúng tuyển Đại học cũng là lúc tôi đang ngồi trên giàn dệt chiếu tôi nhớ mãi ánh mắt của cha mẹ tôi lúc đó có cái gì đó thật tự hào thật sung sướng khi con trai họ là người đầu tiên của dòng họ học đến Đại học. Và bây giờ tôi phải phấn đấu để 5 - 6 năm nữa từ Trung Quốc về nước tôi sẽ Tiến sĩ đầu tiên của dòng họ của cả làng quê nghèo khó này.

Thu hoạch cói ở Kim Sơn - Ảnh: Vũ Đức Phương. Nguồn: baoninhbinh.org.vn

          Dệt chiếu rồi phải đem phơi. Về Kim Sơn vào mùa nắng khắp mọi nẻo đường đâu đâu cũng thấy chiếu họp cói phơi với đủ mọi mầu sắc. Tôi nhớ những con đường làng trải đầy chiếu hoa chiếu đậu nâng bước chân tôi đến trường có lẽ đến đại gia thời nay cũng chẳng sung sướng bằng. Những phiên chợ quê Kim Sơn nơi ồn ào náo nhiệt nhất có lẽ là khu vực bán chiếu nơi các bà các mẹ mặc cả lên xuống với đám lái buôn mong sao kiếm thêm chút đỉnh cho xứng với giọt mồ hôi đổ ra. Tôi thích cái không khí và hình ảnh đó những người phụ nữ quê với chiếc nón lá trắng bên những chiếc chiếu nhuộm điều hoa văn chữ thọ chữ Phúc hình kỷ hà... sao mà đậm mầu sắc dân tộc đến thế. Hình như đã có một bức ảnh nghệ thuật nào đó đạt giải thưởng quốc tế với khung cảnh này. Có lẽ giá trị văn hóa Việt đã làm nên điều đó.

          Tôi nhớ mỗi lần đi bán chiếu cha mẹ tôi phải dậy thật sớm từ 4 -5 giờ sáng chở chiếu đi xuống chợ Nam Dân bán trên những chiếc xe đạp cọc cạch để rồi bán chiếu xong đạp xe ngay xuống Kim Mỹ vào Hói Đào Nga Điền mua cói cho những chuyến hàng sau. Trong tôi vẫn in hình ảnh cha mẹ tôi cô tôi dì tôi mồ hôi nhễ nhại trở về nhà với những gù cói nặng gần bảy tám chục kg sau xe đạp đạp xe 30 - 40 km một ngày nhưng ánh mắt vẫn cười khi chúng tôi ồn ào tranh nhau phần bánh quà mẹ mang về.


          Nghề chiếu bây giờ đã phai mờ nhiều công làm không còn nhiều nữa mỗi người chỉ được 10 - 15 ngàn đồng mỗi ngày diện tích trồng cói thì thu hẹp nhiều để lấy chỗ cho những ao nuôi tôm công nghiệp. Nhà tôi cũng đã không còn giàn dệt chiếu từ 2 năm nay chúng tôi lớn lên đi học đi công tác xa nhà cha tôi bận công việc trên ủy ban chỉ còn mình mẹ với đống việc nhà. Nhưng bà ngoại ngày nào cũng se đay ông bà nội ngày nào cũng dệt chiếu những người phụ nữ quê vẫn đan làn cói hộp cói mỹ nghệ lấy chút tiền mua sách vở cho con cái các em gái quê vẫn sáng sáng đạp xe xuống các xí nghiệp chiếu cói. Hồn quê hồn nghề vẫn còn đó để cho ta mỗi lần về quê nhìn thấy chiếc gho dệt chiếu cái văng ruôn cói cái ghim mép chiếu vẫn thấy như chấu cắn sau lưng bàn tay vẫn mấp may như đang bẻ biên chiếu những ngày xưa.

Nguyễn Xuân Trường

Viết tại Lạng Sơn đêm không ngủ 07/01/2010

Nguyễn Thị Hoàng Thy

Em xin lỗi !!!

Em xin lỗi nhà thơ Joseph Cát Tâm vì bài thơ bị dịch tự động qua tiếng Anh tùm lum.

Nguyễn Thị Hoàng Thy

Nguyễn Thị Hoàng Thy

Em xin lỗi !!!

BÁc Edmin ơi

Em đăng bài thơ Nhớ Kim Sơn của tác giả Joseph Cát Tâm bằng tiếng Việt mà bị dịch tự động qua tiếng Anh tùm lum vây !!!

Bác Edmin vui lòng xóa phần dịch tự động tiếng Anh giúp em nhé !
Cảm ơn Bác Edmin.

Thành thực xin lỗi nhà thơ Joseph Cát Tâm vì phần dịch tiếng Anh tự động.

Nguyễn Thị Hoàng Thy

Nguyễn Thị Hoàng Thy

Bài thơ rất hay viết về nỗi Nhớ Kim Sơn

Chào các bạn đồng hương Kim Sơn - Ninh Bình
Mình mới sưu tầm được bài thơ rất hay: NHỚ KIM SƠN của tác giả Joseph Cát Tâm xin được đăng lại để mọi người cùng đọc.

NHỚ KIM SƠN

Joseph Cát Tâm

Ta nhớ Kim Sơn - miền đất mẹ
Sông Ân cầu ngói phủ nguyệt thương
Trăng bạo tắm trần đêm trinh khiết
Bẽn lẽn em chào khách cố hương

Ta nhớ Kim Sơn thủa đến trường
Cỏ dại rợn xanh mọi nẻo đường
Bờ tre cót két đàn trâu thả
Mái trường mộc mạc bóng dương sa

Ta nhớ Kim Sơn Nhà thờ đá
Chiều về chuông vọng tiếng gần xa
Thày mẹ cùng người dân xóm đạo
Rộn ràng chuẩn bị lễ Mi-sa

Ta nhớ quê mình Kim Sơn ạ
Hương đất hương đồng mùa lũ cả
Cá quẫy tung đàn sung mọng quả
Chiếu dệt đương bàn ướt sũng mưa

Ta nhớ Kim Sơn cơm từng bữa
Sắn độn cùng khoai chẳng có thừa
Áo vá ra đồng vui cày cấy
Nhớ nhiều quê mẹ chuyện ngày xưa.

AT

Lâu nay anh bỏ Blog đi chơi xa hay sao mà nhà vắng quá có gì hay đăng tải cho pà kon kô pác xem đỡ buồn đi anh! Học hoài đau đầu quá coi chừng tẩu hỏa nhập ...thì zui lắm đó!
Chúc anh bình yên nơi phương ấy...!mà có bình yên không đấy...?

Anh Thi

Anh Trường đã về quê chưa ? Có chương trình vui chơi Tết không ? Chúc anh và gia đình năm mới tràn đầy hồng ân Thiên Chúa .Riêng anh năm mới có niềm vui mới nha...Có gì vui chia sẻ cho em theo địa chỉ mail :chimcon_roito@yahoo.com

linh

nibitravel

Anh Thi ah! bọn anh ở Lạng Sơn đến gần Tết thì về ăn tết xong thì lại sang Trung Quốc đến sang năm mới lại được về nhà anh xa nhà được 6 tháng rồi chỉ nhớ nhà thôi chưa vợ con chưa người yêu nên không biết lấy gì nhớ! Viết blog cũng giống như một chút gì đó của mình ah mà không viết blog sao anh em mình có thể biết nhau như thế này đúng không! ah gửi lại cho anh nick Yahoo của em nhé! Anh em mình có thể nói chuyện được nhiều hơn! Chúc em ăn tết vui!

Anh Thi

Còn đúng một tháng nữa là TẾT rồi anh Trường ơi nhớ nhà quá! SG lúc nào cũng náo nhiệt những ngày cuối năm lại càng rộn ràng hơn...Giữa dòng người sao vẫn thấy thiếu một cái gì đó khó tả...
Anh đã ổn định nơi ăn chốn ở chưa nhớ vợ con ở nhà nhiều không?Anh học ở Lạng Sơn bao lâu mới chuyển sang hẳn Trung Quốc?Ban đầu bỡ ngỡ chắc là vất vả nhiều .Nơi nhà em có một số người qua học ĐH Y bên đó tốn kém nhiều nhưng không biết kết quả ra sao...Em học vài năm nữa xong ĐH còn ...hậu xét vui thì học tiếp.
Ba mở cho 2 chị em một trang ở Vnweblog từ năm 2008 nhiều lúc cũng muốn trải lòng nhưng ngại...Lúc nào nghe lời anh nghĩ gì viết nấy cho vui nha
em sẽ học cách viết của anh Trường thật dung dị mà đi vào lòng người.
Kính chúc anh học thật tốt+sáng tác thật hay.

nibitravel

Gửi Anh Thi

vậy sao? anh nghĩ đâu cần phải có năng khiếu gì đó mới viết blog hả em? như anh văn chương dốt đặc. Em thấy không bây giờ blog facebook Twiter phát triển ầm ầm... hehehe... tức là nghĩ gì viết nấy mà!

EM THI

Em là khách vãng lai tình cờ không hẹn mà gặp...Em đâu có năng khiếu thơ văn bao nhiêu mà dám viết blog.Thấy trang viết hay hay xẹt vào vậy thôi !Thông cảm nghe ! Ba em có viết trong Vnweblog và một vài trang khác...Lâu lâu mở ra đọc ké đỡ ...ho ...chứ no béo gì...Em chạy đây kẻo anh rượt mất dép !